ΝΗΣΟΣ ΚΩΣ
Μυθολογία και μυθεύματα
Κατά
την Τιτανομαχία ο Θεός Ποσειδών καταδίωξε τον Τιτάνα Πολυβώτη, τον πρόφτασε στην
Κώ και με την τρίαινά του απέκοψε κι εκσφενδόνισε εναντίον του ένα κομμάτι
γης από το ακρωτήριο Χελώνα στα νότια του νησιού. Ο Πολυβώτης
καταπλακώθηκε κι έκτοτε προσπαθεί να απελευθερωθεί από εκείνο το κομμάτι της Κω,
που αποτελεί πλέον τη Νίσυρο. Ο μύθος υποδηλώνει αφενός ότι η Κως και η Νίσυρος ήταν κάποτε ενωμένες και αφετέρου ερμηνεύει την ύπαρξη ηφαιστείου στη
Νίσυρο και την έντονη σεισμική δραστηριότητα της
περιοχής.
Για τα διαδοχικά ονόματα του νησιού μυθολογείται ότι επίσης διωκόμενοι κατέφυγαν στην Κω οι Τιτάνες Κύννος, Φοίβος και Κοίος, στον οποίο αποδίδεται το όνομα Κως.
Σύμφωνα με έναν άλλο, πιο ολοκληρωμένο μύθο, ο Τρίωψ (Έχει-τρία-μάτια), ένας από τους γιούς του Ηλίου και της Ρόδου, ίδρυσε δύο πόλεις, που έφεραν το όνομά του: το Τριόπιο στην Καρία και την Τρίοπο κάπου στην ανατολική ακτή της Κω. Ο Μέρωψ, γιος του Τρίοπα, κατέλαβε όλο το νησί και έδωσε το όνομά του τόσο στο νησί (Μεροπίς ή Μερόπη), όσο και στους κατοίκους (Μέροπες ή Μεροπίδες). Ακολούθησε μια σειρά μοναρχών με τα δυναστικά ονόματα Τρίωψ και Μέρωψ. Η κόρη ενός από αυτούς τους Μέροπες ονομαζόταν Κόως ή Κως και από αυτήν φέρεται να πήρε το νησί το τελικό του όνομα.
Ένας από τους μονάρχες της ίδιας δυναστείας, ο Ευρύπυλος γιος του Ευαίμονα, απέκτησε με την Κλυτία δύο παιδιά, την Χαλκιόπη και τον Χάλκωνα. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ευρύπυλου ο Ηρακλής επέστρεφε στο Άργος μετά από κάποια περιπέτεια, όταν η Θεά Ήρα, που διαρκώς τον καταδίωκε, έστειλε εναντίον του μια τρομερή καταιγίδα. Ο Ηρακλής έχασε πέντε πλοία και βρέθηκε ναυαγός στη βόρεια ακτή της Κω. Κατάκοπος προχώρησε με τους ελάχιστους συντρόφους του προς το εσωτερικό, όπου συνάντησε το βοσκό Ανταγόρα και ζήτησε να αγοράσει ένα κριάρι. Ο σωματώδης και φημισμένος στο νησί για τη δύναμή του Ανταγόρας προκάλεσε τον Ηρακλή σε πάλη υποσχόμενος να του χαρίσει το κριάρι, αν έχανε. Επειδή η πάλη ήταν αμφίρροπη, πολλοί περίοικοι έσπευσαν να βοηθήσουν τον Ανταγόρα αναγκάζοντας τους συντρόφους του Ηρακλή να αναμιχθούν κι εκείνοι. Ήταν όμως εξαντλημένοι από το ταξίδι, το ναυάγιο και την πείνα και δεν μπόρεσαν να αντιμετωπίσουν τους εχθρικούς κατοίκους. Έτσι ο μεν Ηρακλής κατέφυγε στο σπίτι μιας Θρακιώτισσας, οι δε σύντροφοί του διέφυγαν στα βουνά.
Ο βασιλιάς Ευρύπυλος άρχισε να καταζητεί ως ληστή τον Ηρακλή, που αναγκάστηκε να φορέσει γυναικεία ρούχα και να ζητήσει καταφύγιο σε ένα ορεινό χωριό, που έκτοτε ονομάστηκε Φύξα ή Πύξα σε ανάμνηση της φυγής του Ηρακλή. Οι κάτοικοι του χωριού τον υποδέχθηκαν φιλόξενα και, όταν έμαθαν ποιος ήταν, πείστηκαν να αποστατήσουν από το βασιλιά τους. Ο Ευρύπυλος τους επιτέθηκε και στη μάχη ο Ηρακλής τραυματίστηκε, αλλά σκότωσε τον Ευρύπυλο, τον έγδαρε και με το δέρμα του έντυσε ασπίδα, την οποία αφιέρωσε στην προστάτιδά του, Θεά Αθηνά.
Ο Ηρακλής ήταν πλέον επικυρίαρχος του νησιού και, πριν συνεχίσει την πορεία του, όρισε νέο βασιλιά τον Χάλκωνα. Όμως ο Χάλκων δεν επελέγη, για να συνεχίσει την πατροπαράδοτη δυναστεία. Ήταν μια αναγκαία παρένθεση, μέχρι να ιδρύσουν νέα γενεαλογική γραμμή οι εξ αίματος απόγονοι του Ηρακλή, ο οποίος ήδη είχε αφήσει έγκυο τη Χαλκιόπη, την κόρη του Ευρύπυλου και αδελφή του Χάλκωνα. Ο μύθος υποδηλώνει ότι η κατάληψη της Κω από τους Δωριείς δεν ήταν ούτε εύκολη ούτε αναίμακτη.
Η Χαλκιόπη γέννησε ένα γιό από τον Ηρακλή, το Θεσσαλό, κι εκείνος έκανε δύο γιούς, το Φείδιππο και τον Άντιφο. Σύμφωνα με τον Όμηρο οι δύο αυτοί εγγονοί του Ηρακλή κυβερνούσαν την Κω, την Κάλυμνο, τη Νίσυρο, την Κάρπαθο και την Κάσο και πήραν μέρος στον Τρωικό Πόλεμο με 30 πλοία. Μετά την άλωση της Τροίας ο Άντιφος κι ο Φείδιππος απέπλευσαν για την Κω, όπου δεν επέστρεψαν ποτέ. Ο ένας από τους δύο (ακριβώς ποιός, εξαρτάται από την παραλλαγή του μύθου) κατέληξε βασιλιάς σε μια περιοχή, την οποία ονόμασε Θεσσαλία προς τιμήν του Θεσσαλού, παππού του, γιού του Ηρακλή και βασιλιά της Κω.
Στη Θεσσαλία υπήρχε πόλη με το όνομα Πέλη, που ανήκε στο Θεσσαλό ήρωα Ευρύπυλο. Στην Κω υπήρχε οικισμός με το όνομα Πέλη και μυθολογείται βασιλιάς Ευρύπυλος. Μπορούμε λοιπόν να υποθέσουμε ότι μέρος των Δωριέων, που εγκαταστάθηκαν στη Κω, προερχόταν από τη Θεσσαλία, αν και ο μύθος για τον Άντιφο ή το Φείδιππο υποδηλώνει αντίστροφη κίνηση πληθυσμού.
Ένα άλλο μέρος των εγκατασταθέντων Δωριέων φαίνεται ότι προερχόταν από την Αργολίδα. Σύμφωνα με τον Παυσανία, κάτοικοι της Επιδαύρου έπλεαν προς την Κω μεταφέροντας το ιερό φίδι στον Ασκληπιό, όταν υπερφυσικά σημεία τους έπεισαν να εγκατασταθούν στη Λακωνία, όπου ίδρυσαν την Επίδαυρο Λιμηρά. Επιπλέον, στο κωακό μηνολόγιο υπάρχει ο μήνας Αγριάνειος, ακριβώς στο διάστημα που εορτάζονταν τα Αγριάνια στο Άργος. Πρέπει ακόμη να επισημάνουμε ότι και στην Αργολίδα (Επίδαυρος) και στην Κω και στη Θεσσαλία (Τρίκκη) υπήρχαν Ασκληπιεία.
Μυθεύματα ή (μυθ)ιστορικά γεγονότα
Κατά τον Πλούταρχο, Μιλήσιοι ιχθυέμποροι συμφώνησαν με Κώους ψαράδες να αγοράσουν όλη την ψαριά. Όμως τα δίχτυα ανέσυραν και ένα χρυσό τρίποδα, που υποτίθεται ότι τον είχε ρίξει στη θάλασσα η Ωραία Ελένη, όταν επέστρεφε με το Μενέλαο από την Τροία. Οι Μιλήσιοι ιχθυέμποροι απαιτούσαν να πάρουν και τον τρίποδα στη συμφωνημένη τιμή, αλλά οι Κώοι ψαράδες αρνήθηκαν να τον παραδώσουν, διότι δεν αποτελούσε μέρος του εμπορεύματος. Αν και απλή αστική υπόθεση, πήρε μεγάλες διαστάσεις με κίνδυνο να έλθουν σε σύρραξη οι Μιλήσιοι με τους Κώους, γι' αυτό ζητήθηκε γνωμάτευση από το Μαντείο των Δελφών. Η Πυθία χρησμοδότησε "να δοθεί ο τρίποδας στον σοφότερο όλων" και οι Κώοι προσέφεραν τον τρίποδα στο Θαλή τον Μιλήσιοι, τον οποίο θεωρούσαν σοφότερο όλων. Αλλά ο Θαλής δεν θεωρούσε τον εαυτό του σοφότερο όλων και τον έστειλε στον Βία τον Πριηνέα, που ούτε κι αυτός θεωρούσε τον εαυτό του σοφότερο όλων. Έτσι ο χρυσός τρίποδας πήγαινε από τον ένα σοφό στον άλλο, ώσπου ξανάρθε στα χέρια του Θαλή, ο οποίος και τον αφιέρωσε στον Ισμήνιο Απόλλωνα στη Θήβα.
Από τις Επιστολές της Ιπποκρατικής Συλλογής προκύπτει ότι ο Μέγας Βασιλεύς και Βασιλεύς Βασιλέων, Αρταξέρξης, είχε πληροφορηθεί τις ικανότητες του Ιπποκράτη και, επειδή τα στρατεύματά του αντιμετώπιζαν λοιμώδη νόσο, τον ενημέρωσε ότι σε αντάλλαγμα των ιατρικών του υπηρεσιών θα έπαιρνε πολύ χρυσό και ανώτατες τιμές. Ο Ιπποκράτης απάντησε ότι δεν μπορούσε ούτε να πάρει περσικά πλούτη ούτε να θεραπεύσει από ασθένεια τους εχθρούς των Ελλήνων. Τότε ο Αρταξέρξης έστειλε το εξής απειλητικό μήνυμα στους Κώους: "Δώστε στους αγγελιαφόρους μου τον ιατρό Ιπποκράτη. που έχει κακούς τρόπους και φέρεται περιφρονητικά σε μένα και στους Πέρσες, άλλως θα τιμωρηθείτε και για την πρώτη προσβολή. Διότι, αφού καταστρέψω την πόλη σας και σκορπίσω το νησί σας στο πέλαγος, θα φροντίσω να μη γνωρίζει κανείς στο μέλλον αν υπήρξε ποτέ εκεί νησί ή πόλις Κως".
Οι Κώοι απάντησαν: " Ο δήμος αποφάσισε να απαντήσει στους αγγελιαφόρους του Αρταξέρξη, ότι οι Κώοι δεν θα κάνουν τίποτα ανάξιο ούτε του Μέροπα, ούτε του Ηρακλή, ούτε του Ασκληπιού, στο όνομα των οποίων αρνούνται να παραδώσουν τον Ιπποκράτη, ακόμη κι αν τους έμελλε να υποστούν το χειρότερο αφανισμό. Πράγματι, όταν ο Δαρείος και ο Ξέρξης έστειλαν επιστολές και ζητούσαν γη και ύδωρ από τους πατέρες μας, ο δήμος δεν τους τα έδωσε, θεωρώντας τους εξίσου θνητούς με τους άλλους ανθρώπους. Και τώρα την ίδια απάντηση δίνουμε: Φύγετε από τη γη των Κώων, διότι δεν δίνουμε τον Ιπποκράτη. Και σεις αγγελιοφόροι πείτε σ' αυτόν (το βασιλιά σας) ότι οι θεοί δεν θα μας εγκαταλείψουν".
Οι επιστολές αυτές είναι εξόφθαλμα πλαστές, διότι αφενός οι Πέρσες ήταν υπερβολικά σώφρονες και ποτέ δεν θα έκαναν πόλεμο για ένα γιατρό και αφετέρου οι Κώοι ήταν υποτελείς των Περσών τουλάχιστον 20 χρόνια πριν ο Δαρείος και ο Ξέρξης ζητήσουν γη και ύδωρ από τους υπόλοιπους Έλληνες. Έτσι, οι Κώοι όχι μόνο δεν αρνήθηκαν να υποταχθούν, όπως κομπάζει η δήθεν απάντηση, αλλά επιπλέον ο στόλος τους υποχρεώθηκε να εκστρατεύσει εναντίον των λοιπών Ελλήνων.
Αρχή Σελίδας Κεντρικό Μενού Σύντομη ιστορία Αρχαιολογικά μνημεία πόλεως Κω Αρχαιολογικά μνημεία νήσου Κω Τοπωνύμια Επικοινωνία