Σύνταγμα Δωδεκανησίων εθελοντών
Αγώνας Στενωπού Κλεισούρας (13-14 Απριλίου 1941)
Παρ’ ότι το Σύνταγμα Δωδεκανησίων δεν έλαβε μέρος στον αγώνα της στενωπού Κλεισούρας, κρίνω σκόπιμο να αναφερθώ σ’ αυτόν εν συντομία, για να γίνει αντιληπτός ο άριστος σχεδιασμός από πλευράς ΤΣΚΜ, η επιμονή της πλειοψηφίας των Ελλήνων μαχητών να αντιστέκονται και οι βαρύτατες ευθύνες της βρετανικής διοίκησης για την αποδιοργάνωση και την κατάρρευση του μετώπου της Κεντρικής Μακεδονίας.
Το ΤΣΚΜ θεωρούσε βέβαιο ότι αμέσως μόλις κατέρρεε το μέτωπο του Βερμίου, οι Γερμανοί θα επιχειρούσαν νέα αστραπιαία επίθεση κατά της επόμενης πιθανής αμυντικής γραμμής, της τοποθεσίας Σινιάτσικου-Βούρινου. Συνεπώς θα επιχειρούσαν εναντίον των διαβάσεων Κλεισούρας και Δερβενίου, από τις οποίες περνούσαν κύριες οδικές αρτηρίες, καθώς και εναντίον της διάβασης Βλάστης, από την οποία περνούσε οδός βατή σε αυτοκίνητα. Γι’ αυτό ο διοικητής του ΤΣΚΜ διέταξε την αμυντική οργάνωσή τους, αμέσως μόλις έγινε αντιληπτή η επερχόμενη κατάρρευση του μετώπου στο Βέρμιο. Η Κλεισούρα και η Βλάστη ανήκαν στον Τομέα της 20ης Μεραρχίας και η ενδιάμεσή τους διάβαση Δερβενίου ανήκε στον Τομέα της ΧΙΙ Μεραρχίας.
Με το αρχικό σχέδιο την Κλεισούρα προβλεπόταν να επανδρώσουν τα 4/5 της μάχιμης δύναμης της 20ης Μεραρχίας και το 1/5 τη Βλάστη. Στο υπόλοιπο μέτωπο της Μεραρχίας, που ήταν ορεινό και χωρίς οδούς βατές σε αυτοκίνητα, δεν προβλεπόταν καμία επάνδρωση. Πράγματι, δεν εμφανίσθηκαν γερμανικές δυνάμεις στα μη κατεχόμενα τμήματα του μετώπου, δικαιώνοντας τις επιλογές του ΤΣΚΜ. Στις 10 Απριλίου οι Βρετανοί είχαν αποδεχθεί το αίτημα του ΤΣΚΜ και είχαν διαθέσει οχήματα για τη μεταφορά δυνάμεων στις διαβάσεις αυτές. Επίσης είχαν διαθέσει και 8 αντιαρματικά πυροβόλα για το Δερβένι, αλλά κανένα για την πιο κρίσιμη διάβαση, την Κλεισούρα.
Είδαμε ότι το απόγευμα της 12ης Απριλίου οι Γερμανοί είχαν φτάσει στη βόρεια όχθη του Αλιάκμονα στην περιοχή των Σερβίων και οι εκεί δυνάμεις είχαν ανατινάξει τις γέφυρες. Την ίδια ώρα οι ελληνοβρετανικές δυνάμεις είχαν απορριφθεί από τη στενωπό Κλειδίου και συμπτύσσονταν από την τοποθεσία Βερμίου προς την τοποθεσία Σινιάτσικου-Βούρινος. Αν οι Γερμανοί περνούσαν από την Κλεισούρα, θα καταλάμβαναν τις γέφυρες στα ΝΔ της διάβασης και θα εγκλώβιζαν τόσο τις δυνάμεις του ΤΣΚΜ, όσο και την 1η Βρετανική Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία, που ενεργούσε ως οπισθοφυλακή των Βρετανών και συμπτυσσόταν αργά σφυροκοπούμενη από τη γερμανική αεροπορία. Για το λόγο αυτό οι πεζοπόρες ελληνικές δυνάμεις ανέλαβαν μια σύντονη πορεία 100 περίπου χιλιομέτρων, η οποία τους καταπόνησε πάρα πολύ και κατά τη διάρκεια της οποίας απέρριψαν αρκετά όπλα και πυρομαχικά, ελλείψει μεταφορικών μέσων και αδυνατώντας να τα μεταφέρουν στους ώμους τους.
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό και πρέπει να τονισθεί ότι οι πεζοπόρες ελληνικές δυνάμεις και οι μηχανοκίνητες γερμανικές έφτασαν στην Κλεισούρα σχεδόν ταυτόχρονα το απόγευμα της 13ης Απριλίου 1941 και αν ο Καράσσος δεν είχε μεριμνήσει για την έγκαιρη κατάληψη της διάβασης, οι Γερμανοί θα είχαν περάσει και θα είχαν εγκλωβίσει το ΤΣΚΜ και τα βρετανικά τεθωρακισμένα στα ανατολικά του Αλιάκμονα. Λόγω της πρόωρης κατάρρευση της άμυνας στη στενωπό Κλειδίου και των αποσαθρωτικών ενεργειών των Βρετανών ανατράπηκε ο αρχικός σχεδιασμός για την επάνδρωση των διαβάσεων.
Η άφιξη διαφόρων τμημάτων από διάφορα σημεία της τοποθεσίας Βερμίου συνεχίστηκε μέχρι αργά το βράδυ και αφού είχε αρχίσει η ανταλλαγή πυρών. Πολλά τμήματα έφτασαν χωρίς επαρκή μηχανήματα πυρός, με λίγα πυρομαχικά (τα πολυβόλα) ή χωρίς καθόλου πυρομαχικά (οι όλμοι), ενώ τα πυρομαχικά θέσεως του πυροβολικού είχαν εγκαταλειφθεί κατά τη σύμπτυξη. Στα αλλεπάλληλα επίμονα αιτήματα του ΤΣΚΜ οι Βρετανοί απαντούσαν στερεότυπα ότι αδυνατούσαν να διαθέσουν άρματα μάχης για την άμυνα της Κλεισούρας.
Τελικά, στην Κλεισούρα προέβαλα αντίσταση οι εξής δυνάμεις5:
-
το 1ο και το 3ο τάγμα του 80ου Συντάγματος Πεζικού (έφτασαν εσπευσμένα, ήταν κατάκοπα, μειωμένα κατά ένα λόχο τυφεκιοφόρων και μία διμοιρία πολυβόλων, ενώ οι παρόντες λόχοι τους είχαν μόνο το 1/2 της αρχικής τους δύναμης και πλήθος ελλείψεις)
-
το 2ο τάγμα του 80ου Συντάγματος Πεζικού (ήταν εγκατεστημένο εκεί από τις 10 Απριλίου)
-
το 1ο τάγμα του 87ου Συντάγματος Πεζικού (της ΧΙΙ Μεραρχίας)
-
ο λόχος προκαλύψεως Φανού του Χ Συνοριακού Τομέα (εγκατεστημένος από τις 11 Απριλίου)
-
ο 9ος Λόχος Προκαλύψεως του Χ Συνοριακού Τομέα (εγκατεστημένος από τις 11 Απριλίου)
-
η 20η Ομάδα Αναγνώρισης (έφτασε εσπευσμένα και ήταν κατάκοπη)
-
το 6ο Τάγμα Πολυβόλων Θέσεως (έφτασε εσπευσμένα, ήταν κατάκοπο, διέθετε μόνο το 1/2 της αρχικής του δύναμης και είχε πλήθος ελλείψεων)
-
ο Λόχος Όλμων του 80ου Συντάγματος Πεζικού (δεν είχε καθόλου πυρομαχικά και ανέλαβε χρέη προφυλακής)
-
2 ορειβατικές πυροβολαρχίες (εγκατεστημένες από τις 10 Απριλίου)
-
1 πεδινή πυροβολαρχία
-
1 έφιππη πυροβολαρχία
-
1 πυροβολαρχία 85χιλ με 3 πυροβόλα
-
1 ουλαμός πεδινού πυροβολικού των 75χιλ εξ ιταλικών λαφύρων (χρησιμοποιήθηκε ως αντιαρματικός)
-
1 στοιχείο πεδινού πυροβολικού (χρησιμοποιήθηκε ως αντιαρματικό)
Στις 17:00 της 13ης Απριλίου έγινε η πρώτη εχθρική κρούση και άρχισε η ανταλλαγή πυρών από τα πυροβόλα και τα πολυβόλα των δύο πλευρών, η οποία συνεχίστηκε όλο το βράδυ
Στις 04:30 της 14ης Απριλίου οι Γερμανοί άρχισαν σφοδρό κανονιοβολισμό των ελληνικών θέσεων και ταυτόχρονα εξαπέλυσαν επίθεση ισχυρής δύναμης πεζικού με την κάλυψη προπετάσματος καπνού. Τότε οι Έλληνες μαχητές είδαν για πρώτη φορά τροχιοδεικτικά βλήματα.
Στις 07:00 το ελληνικό πυροβολικό σταμάτησε να βάλλει ελλείψει πυρομαχικών. Από τις 10:00 επίσης ελλείψει πυρομαχικών άρχισαν να σιγούν το ένα μετά το άλλο και τα πολυβόλα, ενώ τελείωσαν και οι χειροβομβίδες. Από την ώρα εκείνη η γερμανική επίθεση με αεροσκάφη, άρματα μάχης, αυτοκινούμενα πυροβόλα, όλμους, πολυβόλα και ισχυρές δυνάμεις πεζικού έπρεπε να αντιμετωπισθεί με τα ατομικά τυφέκια ατομικά τυφέκια (φωτο) και λίγα οπλοπολυβόλα του 1915 (φωτο εδώ κι εδώ).
Παρά ταύτα όλα τα τμήματα παρέμειναν στις θέσεις τους και αγωνίστηκαν μέχρι να περικυκλωθούν και να υποχρεωθούν να παραδοθούν. Ως ενδεικτικό της αποφασιστικής αντίστασης των ελληνικών δυνάμεων αναφέρεται ότι ο ταγματάρχης των Waffen SS, Κουρτ Μάγιερ, χρειάστηκε να ρίξει μια χειροβομβίδα σε μία ομάδα δικών του αντρών, για να τους απαγορεύσει την υποχώρηση.
Λίγο μετά το μεσημέρι οι γερμανικές δυνάμεις ήλεγχαν πλήρως τη διάβαση της Κλεισούρας, αλλά η εκεί αντίσταση είχε εξασφαλίσει 24 πολύτιμες ώρες στις άλλες δυνάμεις του ΤΣΚΜ και στα βρετανικά τεθωρακισμένα, ώστε να περάσουν στα δυτικά του Αλιάκμονα και να αποφύγουν το βέβαιο εγκλωβισμό τους. Παράλληλα συνέχισαν να συμπτύσσονται με ασφάλεια οι ελληνικές δυνάμεις της Ηπείρου.
Σύνταγμα Δωδεκανησίων Εθελοντών: Περιεχόμενα
Κεντρικό μενού Σύντομη ιστορία της νήσου Κω Αρχαιολογικοί χώροι νήσου Κω Βιβλιογραφία Επικοινωνία